Świadomość ciała – felt sense i sztuka słuchania ciała

Jednym z pierwszych pytań, które zadaję klientom podczas sesji, jest: „Jak się teraz czujesz?”

Najczęściej słyszę krótką odpowiedź: „Dobrze.”

Kiedy dopytuję: „Co to znaczy dobrze?” zapada cisza. Po chwili pytam jeszcze: „Co dzieje się teraz w Twoim ciele?”

Bardzo często odpowiedź brzmi: „Nic.”

I myślę sobie „Naprawdę nic?” A na głos mówię. „Zwróć uwagę na klatkę piersiową. Jak się ma teraz Twoja szczęka? Brzuch? Nogi?”   

Przecież serce nieustannie bije. Oddech płynie. Klatka piersiowa unosi się i opada. Mięśnie utrzymują ciało w określonej pozycji. Krew krąży. Układ nerwowy przez cały czas odbiera tysiące informacji z wnętrza organizmu i otoczenia.

Gdy pokazuję klientowi na co ma zwrócić pojawia się zaskoczenie.

Nasze ciało nie milczy. Ono komunikuje się z nami cały czas.

Problem polega na tym, że rzadko go słuchamy, bo nikt nas tego nie nauczył.

Świadomość ciała nie jest celem samym w sobie. Jest kompetencją, którą możemy rozwijać przez całe życie. Im lepiej rozumiemy sygnały płynące z organizmu, tym łatwiej zauważamy własne potrzeby, granice i reakcje na stres.

Regularna praktyka rozwijania świadomości sensorycznej pomaga:

• być bardziej obecnym „tu i teraz”,
• wspierać regulację układu nerwowego,
• lepiej rozpoznawać emocje i potrzeby,
• zauważać pierwsze oznaki przeciążenia,
• budować większe poczucie bezpieczeństwa w swoim ciele,
• podejmować decyzje bardziej zgodne ze sobą,
• rozwijać odporność psychiczną,
• wzmacniać kontakt z intuicją i wewnętrzną mądrością.

Z perspektywy pracy terapeutycznej świadomość ciała pomaga klientom przejść od analizowania do doświadczania. To ważna zmiana – zwłaszcza u osób, które przez lata funkcjonowały głównie „w głowie”, odcinając się od doznań płynących z organizmu.

Co ciekawe, już samo skierowanie uwagi na określone miejsce w ciele często powoduje zmianę. Napięcie może stać się bardziej wyraźne, zmniejszyć swoją intensywność albo zacząć się przemieszczać. Nie chodzi o to, aby je od razu usunąć, ale aby nauczyć się z nim być i z ciekawością obserwować, co chce nam przekazać.

To właśnie w ten sposób zaczynamy odbudowywać relację z własnym ciałem.

Przeczytaj powoli poniższe zdania. Nie analizuj ich. Zamiast tego zauważ, co dzieje się w Twoim ciele podczas czytania.

• Czuję na twarzy delikatną bryzę morskiego powietrza.
• Widzę różowy kwiat w pełnym rozkwicie.
• Stoję na szczycie góry i patrzę na rozległą panoramę.
• Za pięć minut mam ważne spotkanie, a właśnie wylałam kawę na ubranie.
• Wędrując leśną ścieżką, dostrzegam żmiję.
• Obserwuję dzieci bawiące się na placu zabaw.
• W deszczowy dzień mijam kobietę z kolorowym parasolem.

Zwróć uwagę, że zanim pojawią się myśli, Twoje ciało już reaguje. Być może oddech się zmienił, mięśnie lekko się napięły, pojawiło się ciepło, rozluźnienie albo delikatny niepokój.

To właśnie pokazuje, że ciało odbiera i przetwarza informacje znacznie szybciej, niż jesteśmy w stanie je nazwać.

Na chwilę zatrzymaj się i odpowiedz sobie na kilka pytań. Nie szukaj właściwych odpowiedzi – potraktuj je jako zaproszenie do uważnej obserwacji.

• Jakie odczucia w ciele mówią mi, że czuję się dobrze?
• Po czym poznaję, że zaczynam odczuwać dyskomfort?
• Co dzieje się w moim ciele, gdy odczuwam radość?
• Jak reaguje moje ciało, kiedy się złoszczę?
• Jakie sygnały pojawiają się, gdy odczuwam smutek?
• Skąd wiem, że się boję?
• W których sytuacjach moje ciało czuje się bezpiecznie?
• Jak reaguje, gdy przekraczam własne granice?

Każdy organizm mówi własnym językiem – odkryj język swojego ciała.

Wiele osób ma trudność z opisaniem doznań płynących z organizmu. Poniższe określenia mogą pomóc rozwijać język świadomości ciała.

Odczucia mogą być:

Ciasny, ciepły, ciężki, drżący, gęsty, gorący, kłujący, lekki, letni, luźny, łomotanie, mrowienie, nabuzowany, naładowany, napięty, nerwowy. nieruchomy, niespokojny, odrętwiały, ostry, otwierający się, palenie, palpitacja, pełny, pieczenie, płynący, poszerzający się, pulsujący,  pusty, rozluźniony, silny, skurczony, spocony, spokojny, swędzenie, ściśnięty, trzęsący, wibrujący, wilgotny, zamrożony, zimny, zrelaksowany.

Znajdź spokojne miejsce, w którym przez kilka minut nikt nie będzie Ci przeszkadzał.

Usiądź wygodnie na krześle. Jeśli możesz, zdejmij buty i postaw stopy na podłodze. Zamknij oczy. Nie próbuj niczego zmieniać. Po prostu zauważaj.

1. Zatrzymaj się

Skieruj uwagę do wnętrza swojego ciała. Zadaj sobie pytania:

Co zauważam właśnie teraz?
Gdzie w ciele pojawia się to odczucie?
Jak mogłabym je opisać?
Jaki ma kolor, kształt lub temperaturę?
Czy pozostaje w jednym miejscu, czy się porusza?

2. Poczuj podparcie

Zauważ kontakt ciała z krzesłem. Poczuj ciężar miednicy. Zwróć uwagę na stopy dotykające podłoża.

Pozwól organizmowi przez chwilę doświadczać podparcia.

3. Obserwuj oddech

Nie zmieniaj go. Po prostu zobacz, jak wpływa i wypływa.

Czy jest szybki? Spokojny? Płytki? A może głęboki?

4. Zauważ napięcia

Skieruj uwagę do miejsc, które wydają się bardziej napięte. Nie próbuj ich rozluźniać. Z ciekawością obserwuj:

Czy coś się zmienia?
Czy napięcie pozostaje takie samo?
Czy pojawia się ruch?

5. Poszukaj zasobów

Teraz znajdź miejsce, w którym czujesz choć odrobinę komfortu.

Może są to dłonie. Może stopy. Może plecy oparte o krzesło.

Pozwól sobie przez chwilę pobyć właśnie tam.

To ważny element budowania poczucia bezpieczeństwa.

6. Wróć do otoczenia

Powoli otwórz oczy. Rozejrzyj się po pomieszczeniu. Nazwij kilka przedmiotów, które widzisz.

Poczuj stopy na podłodze. Weź kilka spokojnych oddechów.

Podziękuj sobie za poświęcony czas.

Ciało nieustannie do nas mówi. Pytanie brzmi, czy potrafimy go słuchać.

Rozwijanie świadomości ciała nie polega na analizowaniu każdego odczucia ani na poszukiwaniu „idealnego” stanu. To proces budowania relacji z samym sobą – opartej na ciekawości, uważności i szacunku dla własnego tempa.

Im częściej zatrzymujemy się, by zauważyć oddech, napięcie, ciężar czy lekkość, tym łatwiej rozpoznajemy swoje potrzeby, emocje i granice. To z kolei przekłada się na większą odporność psychiczną, lepszą regulację układu nerwowego oraz bardziej autentyczny kontakt z innymi ludźmi.

Niech wsłuchiwanie się w sygnały płynące z ciała stanie się codzienną praktyką – tak naturalną, jak mycie zębów.

Pozwól sobie poczuć siebie.

Powodzenia

A jeżeli rozbudziłam Twój apetyt na więcej wskazówek budowania bezpiecznej relacji z ciałem, aby mieć więcej stabilizacji i radości w życiu to zapraszam do odsłuchania wskazówek w webinarze

Levine, P. A. (2017). Głos wnętrza. Jak ciało uwalnia się od traumy i odzyskuje zdrowie. Czarna Owca.

Levine, Peter A., Phillips Maggie (2016). Uwolnić się od bólu. Program leczenia bólu oparty na świadomości ciała + CD. Czarna Owca.

Ogden, P., & Fisher, J. (2023). Psychoterapia sensomotoryczna. Interwencje w terapii traumy i zaburzeń przywiązania. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Weiser Cornell, Ann (2015). Focusing. Mądrość ciała – przewodnik po emocjonalnym uzdrawianiu siebie. MiND.

van der Kolk, B. (2018). Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy. Czarna Owca.