Planujesz wakacje? Sprawdź 5 najczęstszych błędów, które zamieniają urlop w stres. Poznaj psychologiczne mechanizmy i dowiedz się, jak naprawdę odpocząć.
Dlaczego urlop czasem męczy bardziej niż praca?
Na to, w jaki sposób odpoczywamy, wpływają zarówno przekonania przekazane nam wcześniej, jak i nasze własne programy wewnętrzne. Mimo to, często powielamy te same wzorce – podobnie do sytuacji, w której wewnętrzny nakaz (driver) przejmuje kontrolę i zmusza nas do działania. W końcu, brak świadomości tych procesów może sprawić, że z urlopu wracamy bardziej zmęczeni niż przed wyjazdem.
Przekonania, które sabotują wypoczynek
Pierwszy problem to: przekonania typu: nie odpocznę, póki nie skończę pracy, muszę zasłużyć na urlop.
Drugi: praca jest ciężka, muszę być perfekcyjna/y.
Trzeci: jeśli teraz odpocznę, nie nadrobię zaległości.
Następny: tylko produktywność się liczy.
Potem dochodzi ciągłe dążenie do perfekcji. W końcu te przekonania sabotują prawdziwy wypoczynek.
Drivery a sposób spędzania urlopu
Na przykład, w Analizie Transakcyjnej – koncepcji psychologicznej – mówi się o driverach, czyli tzw. poganiaczach. Driver to wewnętrzny przymus, który steruje naszym zachowaniem i decyzjami, ponieważ działa na poziomie automatycznym. Zwykle nie jesteśmy świadomi jego wpływu na to, jak się zachowujemy – również w trakcie urlopu.
Wyróżnia się pięć głównych driverów:
- Bądź Doskonały,
- Bądź Silny,
- Staraj się/Wysil się,
- Sprawiaj Przyjemność,
- Spiesz się.
Każdy z nich wpływa na sposób spędzania wolnego czasu.
Gdy driver dochodzi do głosu, czujemy wewnętrzny przymus dążenia do celu za wszelką cenę. Jeśli pozwolimy mu się rozgościć, z urlopu możemy wrócić zmęczeni zamiast zregenerowani.
Bądź doskonały
Osoba z tym schematem zachowania (tzw. driverem) bardzo skrupulatnie planuje wakacje. Starannie analizuje wszystkie opcje – hotel, lot, plaża, atrakcje – i wybiera tylko te najlepsze. Tworzy szczegółowy plan urlopu: co, gdzie i kiedy zobaczyć, a następnie trzyma się go niemal bez odstępstw. Każde nieprzewidziane zdarzenie może wywołać stres i frustrację.
Perfekcjonizm może dotyczyć całych wakacji lub tylko jednego aspektu – np. idealnej atmosfery czy maksymalnego wykorzystania czasu na zwiedzanie. Dla tej osoby „doskonale” często oznacza „dokładnie tak, jak to sobie wyobraziłam/em”.
Zabiera pracę na urlop, ponieważ…
…chce dopracować wszystko do perfekcji. Nie potrafi odpoczywać, dopóki nie zakończy ważnych zadań. Odpoczynek bez „zamknięcia spraw” wydaje się niemożliwy.
Bądź silny
Taka osoba traktuje urlop zadaniowo. Nie pozwala sobie na lenistwo – zamiast się zrelaksować, pozostaje czujna i gotowa do działania. Często ignoruje własne potrzeby, nie zauważa zmęczenia i nie potrafi przyznać, że potrzebuje odpoczynku.
Emocje i sygnały ciała związane z przemęczeniem są lekceważone, co może prowadzić do wyczerpania.
Zabiera pracę na urlop, ponieważ…
…czuje się odpowiedzialna. Jest niezastąpiona i nie chce zawieść innych. Trudno jej oderwać się od obowiązków, dlatego często wybiera krótsze wakacje.
Staraj się / Wysil się
Osoba z tym driverem podchodzi do urlopu z entuzjazmem i energią. Lubi działać, odkrywać nowe miejsca, doświadczać jak najwięcej. Szybko jednak się nudzi, gdy pojawia się rutyna. Zaczyna nowe aktywności zanim zakończy poprzednie – ciągle chce więcej.
Trudno jej się zatrzymać i odpocząć. Nawet na wakacjach potrzebuje wrażeń, bodźców i nowych doświadczeń.
Zabiera pracę na urlop, ponieważ…
…ma poczucie, że jeszcze czegoś nie dopracowała. Musi „wycisnąć” z zadania jak najwięcej, nawet jeśli nie jest to konieczne.
Sprawiaj przyjemność
Osoba z tym schematem mocno koncentruje się na potrzebach innych. Na wakacjach zadba, żeby wszystkim było komfortowo i przyjemnie – często kosztem siebie. Wstaje pierwsza, robi śniadania, organizuje dzień, dba o nastrój.
Z czasem może narastać frustracja – poczucie, że wszystko robi sama i nikt o nią nie dba. Mimo zmęczenia, nie mówi o swoich potrzebach, bo nie chce nikogo urazić czy rozczarować.
Zabiera pracę na urlop, ponieważ…
…nie chce zawieść współpracowników. Woli sama coś zrobić, niż narazić innych na dodatkowe obowiązki.
Spiesz się
Ten schemat rzadko występuje samodzielnie – często towarzyszy innym driverom. Objawia się nieustanną potrzebą działania i przyspieszania tempa: „Wstawajmy, bo nie mamy całego dnia!”, „Szybciej, zanim będzie za późno!”
Nawet na urlopie trudno odpuścić. Zamiast relaksu pojawia się napięcie i presja czasu – mimo że nigdzie się nie trzeba spieszyć.
Jak łagodzić wpływy driverów na urlop
W sumie, zmiana zaczyna się od samoobserwacji. Na początku: zauważ, że driver się uaktywnił – powiedz mu Dzień Dobry lub Widzę Cię. Następnie, przyjrzyj się swoim reakcjom. Później podejmij, aby zareagować inaczej. Tak też zyskasz elastyczność i kontrolę nad własnym odpoczynkiem.
Przyzwolenia łagodzące napięcie — konkretnie dla każdego drivera
| Driver | Przyzwolenie |
| Bądź Doskonały | Mogę pominąć kilka punktów, nie muszę być idealny/a |
| Bądź Silny | Mogę zadbać o siebie, mogę prosić o pomoc |
| Staraj się | Mogę odpoczywać bez wysiłku, nie muszę nic udowadniać |
| Sprawiaj Przyjemność | Moje potrzeby są równie ważne, mogę zadbać o siebie |
| Spiesz się | Nie muszę się spieszyć, mam prawo zwolnić tempo |
Zapraszam Cię do obejrzenia mojego webinaru:
4 filary właściwego odpoczywania.
Jak wyciszyć układ nerwowy i pożegnać zmęczenie.
Podsumowanie artykułu: Sposób na udany urlop – 5 zasad jak wypoczywać, żeby naprawdę odpocząć
Podsumowując, skuteczny wypoczynek zależy bezsprzecznie od świadomości naszych wewnętrznych mechanizmów. W końcowej analizie, umiejętność rozpoznawania driverów i reagowania na nie w przeciwieństwie do automatycznych zachowań pozwala naprawdę się zregenerować. Stąd bierze się prawdziwy relaks. Na zakończenie, pamiętaj: urlop jest po to, by odpocząć — na pewno masz do tego pełne prawo.
Źródło:
Warsztat Wypoczęty Inżynier/Programista, Marta Targońska
Warsztat Przejmij kontrolę – zostaw napięcie za drzwiami, Marta Targońska
Webinar Jak odpoczywać i nie zwariować?, Grupa Spotkanie.
Stewart, I.; Joines, V. (2016). Analiza Transakcyjna dzisiaj. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.
